KHẢ NĂNG TẬP TRUNG LÀ TÀI SẢN MỚI – VÀ CHIẾC KINDLE LÀ MỘT CÁI MÁY TẬP GYM RÈN LUYỆN SỰ TẬP TRUNG.
- Trong một thế giới mà ai cũng vội vã lướt video 15 giây, người có thể ngồi yên đọc sách một tiếng đồng hồ đang nắm trong tay một lợi thế cạnh tranh cực lớn. Sự tập trung đang trở thành một loại tài sản khan hiếm, và giống như mọi loại tài sản khác, nó cần được đầu tư và rèn luyện mỗi ngày. _Vì sao tập trung trở thành tài sản khan hiếm?
- Các chuyên gia kinh tế bắt đầu xem sự chú ý của con người như một nguồn tài nguyên có giới hạn, ngang hàng với đất đai, lao động và vốn. Trong nền kinh tế tập trung, nguồn lực khan hiếm không còn là nội dung hay dữ liệu, mà chính là khả năng tập trung của con người. Tin không vui là chúng ta đang ngày càng mất dần khả năng đó. Một nghiên cứu tổng hợp từ Hiệp hội Tâm lý học Hoa Kỳ (APA) phân tích dữ liệu của 98.299 người qua 71 nghiên cứu đã kết luận rằng việc xem video ngắn trên các nền tảng như TikTok, Instagram Reels hay YouTube Shorts có liên quan trực tiếp đến hiệu suất nhận thức kém hơn, "thối não", đặc biệt là khả năng tập trung và kiểm soát ức chế. Nghiên cứu giải thích rằng việc tiếp xúc lặp đi lặp lại với nội dung nhịp độ nhanh, kích thích cao khiến người dùng trở nên chai lì với những tác vụ chậm hơn, đòi hỏi nhiều nỗ lực hơn như đọc sách, giải quyết vấn đề hay học sâu.
Một nghiên cứu khác từ Đại học Công nghệ Nanyang (NTU Singapore) khảo sát 583 người trẻ từ 13 đến 25 tuổi cho thấy 68% gặp khó khăn trong việc tập trung, nhiều người thậm chí không thể theo dõi nội dung dài hơn một phút.
Giáo sư Gemma Calvert, chuyên gia khoa học thần kinh, giải thích: “Não bộ đang được huấn luyện để tìm kiếm sự mới lạ liên tục và phần thưởng tức thì thông qua vòng lặp dopamine. Theo thời gian, điều này làm giảm khả năng tập trung hoặc tham gia vào suy nghĩ sâu”.
_
Đọc sách giấy và màn hình E Ink giúp gì cho sự tập trung?
_ Nếu mạng xã hội và video ngắn đang làm xói mòn khả năng tập trung, thì việc đọc sách – đặc biệt là trên giấy hoặc thiết bị E Ink – lại có tác dụng ngược lại. Một nghiên cứu khoa học thần kinh của Zivan và cộng sự (2023) trên trẻ em 6–8 tuổi đã đo hoạt động não bộ khi đọc trên giấy và trên màn hình. Kết quả cho thấy đọc trên giấy kích hoạt sóng beta và gamma cao hơn – liên quan đến sự tập trung và xử lý sâu. Trong khi đó, đọc trên màn hình cho thấy sóng alpha và theta cao hơn – phản ánh trạng thái mơ màng và giảm tập trung.
Khảo sát ARFIS với 21.265 sinh viên tại 33 quốc gia cũng cho kết quả tương tự: 82% sinh viên nói họ tập trung tốt nhất khi đọc bản in, và 72% nói họ ghi nhớ tốt hơn với bản in.
Màn hình E Ink trên Kindle hoạt động theo nguyên lý phản xạ ánh sáng tự nhiên, giống hệt trang giấy. Khi bạn nhìn vào màn hình Kindle, mắt bạn đang hứng ánh sáng phản xạ chứ không phải ánh sáng chiếu thẳng từ đèn nền như màn hình điện thoại. Điểm mấu chốt nằm ở chỗ Kindle được thiết kế để làm một việc duy nhất: đọc. Không thông báo, không ứng dụng gây xao nhãng, không thuật toán gợi ý nội dung.
Đầu tư vào tập trung là đầu tư vào chính mình
Cal Newport, tác giả cuốn “Deep Work” nổi tiếng, từng lập luận rằng khả năng làm việc sâu đang trở nên ngày càng có giá trị đúng vào thời điểm nó trở nên ngày càng khan hiếm, do sự xao nhãng từ các công nghệ số như email và mạng xã hội. Gần một thập kỷ sau, nhận định đó vẫn đúng, thậm chí còn đúng hơn.
Các nhà khoa học thần kinh cho rằng những khoảnh khắc không có kích thích bên ngoài cho phép mạng lưới chế độ mặc định của não bộ hoạt động – hệ thống liên quan đến phản tư, củng cố trí nhớ, sáng tạo và giải quyết vấn đề. Nói cách khác, sự tập trung không chỉ giúp bạn đọc được nhiều sách hơn, mà còn giúp não bộ xử lý thông tin sâu hơn và đưa ra những quyết định sáng suốt hơn.
_